Meetup010 #7 De drukpers van het onderwijs

Vanavond zijn we te gast op Pabo Thomas More in Rotterdam. Na mbo, VO en PO scholen nu te gast op een hbo instelling waar toekomstige leraren opgeleid worden.

De eerste sprekers van vanavond zijn Charlotte van Es en Nadine van Essen, leerlingen van 4 havo die volgend jaar in hun examenjaar zitten. Zij spreken over hoe zij prestatiedruk ervaren. Ze geven aan het belangrijk te vinden te leren wat zij zelf graag willen. Leren is niet alleen vervelend, maar kan ook heel motiverend zijn. Persoonlijk onderwijs, waarin niet alles gemeten wordt met cijfers vinden zij belangrijk. Kort samengevat is hun boodschap: “Kijk meer naar de leerling, niet alleen naar dat cijfer.”

Imke Kleingeld leest een deel uit haar artikel over het verbeteren van het schoolsysteem. In haar opstel beschrijft ze hoe druk het leven van een puber kan zijn. Veel huiswerk en overtollige toetsen levert stress op, maar is voor veel leerlingen een doodnormale zaak. Voldoendes halen is belangrijker dan persoonlijke ontwikkeling. Imke nuanceert wel, school hoeft niet alleen maar leuk te zijn. Maar de cijfers zijn momentopnames stelt ze. Een puber verkeert in een permanente jetlag. Wat voor zin heeft het om feiten te toetsen wanneer leerlingen ongeveer de helft toch snel weer vergeten? Keuzes bieden aan leerlingen verhoogt de motivatie, zulke scholen zou zij graag meer zien!

Als er één ding is dat morgen veranderd moet worden op jouw school, wat zou dat dan zijn? vraagt Inge Spaander aan Imke. Het antwoord is duidelijk: “Meer aandacht voor de leerling, minder nadruk op de cijfers.”

Alderik Visser werkt momenteel met Frans Kusters aan een boekproject “Prestatiepijn”. Inge interviewt hem over zijn project. Na de samenwerking tussen Frans en Alderik in een boekproject over de rol van filosofie in het onderwijs zijn zij aan de slag gegaan over prestatiepijn.

Alderik stelt dat prestatiedoelen niet altijd slecht zijn, maar het is wel raadzaam hier voorzichtig mee om te gaan. Kinderen voelen zich zwaar onder druk gezet waarin zij constant blootgesteld worden aan de druk om te moeten presteren. Het draait met name om de cognitieve prestatie van leerlingen. Andere vormen van presteren worden veel minder erkend in het onderwijs, of hebben een mindere waarde.

Angst voor verlies van status van ouders zorgt voor druk richting leerlingen om te gaan presteren. De oplossing hiervan is een politiek vraagstuk, en valt dus lastig op te lossen. Er bestaat een tegenstelling in de manier waarop we kijken naar onderwijs: economisch denken richt zich op prestaties in de vorm van toetsresultaten terwijl pedagogen en filosofen zich eerder richten op de ontwikkeling van het individu.

Aandacht richten op bildung zorgt ervoor dat we het onderwijs anders in gaan richten. Kinderen vragen om de relatie met een leraar, dat zijn zaken waar wij als leraar invloed op hebben. Maar leraren zitten soms in een spagaat en zijn zelf ook onderdeel van het probleem omdat we verwachten dat onze leerlingen het goed doen op onze toetsen.

Alderik steekt ook de hand in eigen boezem en geeft ruiterlijk toe ook last te hebben van prestatiepijn. Er bestaat altijd de druk om prestaties te leveren. Het boek moet af, ook daar zit veel prestatiedruk op. Begin 2017 zal het boek van Alderik en Frans verschijnen.

René Kneyber neemt ons mee in de wereld van formatief toetsen. René begint met het voorlezen van een stuk uit Vijven en Zessen van A.D. de Groot uit 1966 zestig waarin geschreven werd over de worsteling met selectie. Op basis van dit boek is later het CITO opgericht met als doel objectiever te gaan meten.

René stelt dat hij heel gelukkig wordt van toetsen, maar dat dit toch wel sterk afhangt van de vorm waarin deze toetsen gegeven worden. Summatief toetsen is toetsen als conclusie van het leren, als afsluiting van een blok leerwerk. Formatief toetsen is toetsen om van te leren, toetsen zijn dan onderdeel van het leerproces. Toetsen leveren informatie waardoor het leerproces bijgesteld kan worden. Wie leert er iets van formatief toetsen? In eerste instantie de leraar, hij kan op basis van de toets bepalen wat er verder moet gebeuren. De leerling leert uiteraard ook iets van de toetsen omdat duidelijk wordt waar hij op dat moment staat.

Waak ervoor dat formatief toetsen iets teveel gebruikt wordt als doelgericht werken. Dat levert al snel een smalle kijk op formatief toetsen op. René bekijkt formatief toetsen liever als vormend toetsen. Betrek leerlingen zelf bij de manier waarop getoetst wordt en de doelen gesteld worden. Bekijk vooral welke manieren er zijn om informatie te krijgen over het leerproces, dit hoeft zeker niet altijd op papier!

René geeft in een sneltreinvaart een college met praktische tips om formatief toetsen vorm te geven in de klas. Nadruk ligt op het betrekken van leerlingen bij het opstellen van leerdoelen en succescriteria. Geef de leerling verantwoordelijkheid en betrek ze erbij. René stelt dat leerlingen zeker niet alle leerdoelen moeten bepalen, maar in het curriculum moet hiervoor een balans gevonden worden. Zorg bij het formuleren van leerdoelen ook voor succescriteria die aangeven wanneer het doel ook echt bereikt is.

Formatief toetsen gaat ook om informatie over het leerproces. Hoe staan leerlingen ervoor, is de uitleg allemaal begrepen? Hoe check je dit als docent. René bespreekt twee simpele technieken. Wisbordjes geven heel snel aan war de leerling zit, worden getoetst zonder dit zelf door te hebben. Meerkeuzevragen waarbij leerlingen 1, 2, 3 of 4 vingers opsteken geven heel snel informatie over of een bepaald leerdoel bereikt is. Uit de zaal kwam de opmerking dat leerlingen dan toch bij elkaar kijken. René geeft aan vooral ook daarna met de klas te bespreken wat ze gekozen hebben en waarom. Hierdoor kom je ook achter de redenen voor de keuze. In Teach Like a Champion wordt deze techniek ook besproken, om te voorkomen dat leerlingen spieken laten zij de leerlingen drie keer op tafel slaan en dan allemaal tegelijk hun vingers opsteken.

Derde onderdeel waar René op ingaat is het geven van feedback. Wat is het eerste waar leerlingen naar kijken als ze een toets terugkrijgen? 1. Het cijfer. 2. Het cijfer van de buurman. 3. Of de leraar fouten gemaakt heeft… Het cijfer is belangrijker dan de feedback die er bij geschreven werd. Het geven van complimenten als feedback zorgt voor opspelende ego’s bij leerlingen. Hoe zorg je er dan voor dat feedback het juiste effect heeft? Door leerlingen altijd iets te laten doen met de feedback die gegeven wordt. Dwing leerlingen op deze manier te kijken naar de geleverde prestaties en de stappen die nodig zijn ter verbetering.

Jacqueline Boerefijn bekijkt prestatiedruk en wat dit voor invloed heeft op het welbevinden van kinderen. Alle ouders zetten welbevinden van hun kind op één, tegenslag en stress ontkomen we echter niet aan. Maart 2016 gaf bijna 80% van de jongeren aan dat zij prestatiedruk ervaren, bijna 70% ervaart één of meerdere keren per week stress door school (1 vandaag jongerenpanel).

De Survival of the fittest is omgeslagen in de survival of the smartest. De neanderthaler was sterker dan de homo sapiens, maar toch is de laatste degene die overwonnen heeft. Dit heeft geleid tot een strijd om het hoogste onderwijsniveau. Jacqueline geeft het voorbeeld van een leerling die een paard zou krijgen wanneer ze een VWO advies zouden krijgen. Waanzinnige beloningen werden kinderen in groep 8 beloofd wanneer zij een VWO advies zouden krijgen.

Maakt jouw baan een ander gelukkig, dan is de kans groot dat jij hier zelf ook gelukkig van zal worden! Kappers en bloemisten kwamen als meeste gelukkige beroepsgroepen uit de bus in Engels onderzoek. Hoger opleidingsniveau betekent niet automatisch dat je daar gelukkiger van wordt.

Leerlingen vinden school over het algemeen best nog wel leuk, maar zijn liever thuis. Vanaf een jaar of 13 is de lijn van school leuk vinden een sterk dalende lijn. Dit hoeft niet per se aan school te liggen stelt Jacqueline.

“Het constant toetsen van kinderen is als het uit de grond trekken van een plantje om te kijken hoe het met de wortels is…” stelde Joseph Payne al halverwege de 19e eeuw.

De aanname succes leidt tot geluk wordt door Jacqueline ter discussie gesteld. We kunnen deze aanname eerder omdraaien, geluk leidt tot succes. Anton Philips jr. is op zijn 50e weggegaan bij Philips omdat hij het totaal niet naar zijn zin had. Hoge managementfuncties gaven hem niet het geluksgevoel waarop je zou hopen.

Welbevinden is essentieel en zou op alle scholen gevolgd moeten kunnen worden. Jacqueline heeft dit ook ontwikkeld voor scholen: http://lesseningeluk.nl

Gelukkige leraren hebben leerlingen die beter presteren. Jacqueline heeft hierover een boek geschreven: Gelukkig voor de klas.

Het laatste deel van de avond wordt geleid door Frans Kusters. Frans begint met het tonen van de site van het project PrestatiePijn: http://prestatiepijn.nl/ Frans schetst de top van Mount Everest als beeld bij prestatiepijn. Neemt de groep nu mee in een socratisch gesprek, maar start met een mindfullness-oefening. Frans vraagt de groep te zoeken naar een moment, een herinnering. Een moment waarop wij zelf prestatiepijn ervaren hebben. Frans nodigt ons uit te kijken naar de details: waar was je? wat deed je? hoe voelde je je? was het kort of lang? Hij daagt ons uit het beeld levendig voor ons te krijgen.

De groep vormt hierna groepjes van vier mensen die hun momenten van prestatiepijn met elkaar uitwisselen. Hierna keuze uit drie vragen: 1. Kan en moet ik mij willen onttrekken van deze prestatiepijn? 2. Is prestatiepijn een illusie? 3. Hoe maak ik van prestatiepijn prestatieplezier?

We sluiten de gesprekken over prestatiepijn straks plenair af met een korte samenvatting van ieder groepje. We bespreken de eerste vraag: Kan en moet ik mij willen onttrekken van deze prestatiepijn. Claire vertelt over haar dochter die enorm last had van de zenuwen voor de toetsweek die nu gaande is waarin zij drie toetsen per dag moet doen. Vraag die opkwam is wat wij leerlingen aandoen als het gaat om toetsdruk in toetsweken.

Is prestatiepijn een illusie? We leggen onszelf ook veel prestatiedruk op. Er wordt vaak door onszelf een lat op enorme hoogte gelegd, waardoor de druk op ons erg groot wordt. Prestatiepijn doen we dus ook onszelf aan wordt gesteld. Hierop wordt gereageerd door een docent die heel sterk de prestatiedruk van buiten ziet, die opgelegd wordt door ouders.

Hoe maak ik van prestatiepijn prestatieplezier? In een hoe-vraag zit ook de aanname dat het kan. Er wordt gesteld dat passie hierin een mooi woord is, er is op school altijd wel iets dat je mooi vindt. Zoek daarin dus naar de doelen die leerlingen zelf willen bereiken, zo vergroten we de motivatie. Frans vraagt het concreet te maken. Humor verwerken in een mondeling Spaans, maakte het leuk om te leren en gaf een kapstok om de echte leerstof aan op te hangen. Of prestatiepijn prestatieplezier kan worden hangt ook heel sterk af van de opvoeding en reactie van de docent daarop. Factor tijd wordt ook genoemd om meer naar prestatieplezier te komen. We moeten vaak heel veel in een korte tijd, daar zouden we meer tijd voor moeten nemen.

We hopen binnenkort via de website ook de video’s van de presentaties te kunnen delen.

Inge Spaande sluit af en bedankt alle sprekers en onze dank gaat ook uit naar Pabo Thomas More voor de gastvrijheid.

De volgende meetup zal plaatsvinden op 21 september met als onderwerp Maker education.

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s